Η δράση «Ύλη και Κοινότητα» φέρνει τα χωριά της Λάσας και της Φύτης σε ένα πολυδιάστατο διάλογο γύρω από την ύλη της πέτρας και του χώματος, συνδυάζοντας την σύγχρονη τέχνη, την λαϊκή αρχιτεκτονική και την λαογραφία. Το πρόγραμμα αποτελείται από μια εικαστική έκθεση, ένα πρόγραμμα φιλοξενίας εικαστικού, μια ποικιλία  βιωματικών εργαστηρίων, ενός αφηγηματικού περίπατου και μια  προβολή ντοκιμαντέρ φέρνοντας στην επιφάνεια διαχρονικές τοπικές γνώσεις, αναμνήσεις, ιστορίες και μύθους που περιβάλλουν τις ύλες αυτές.

Αν και συχνά θεωρούνται άψυχες ύλες, στο πλαίσιο αυτού του πολιτιστικού προγράμματος αποκτούν νέα διάσταση και ζωντανεύουν μέσα από την ενεργοποίηση κοινοτικών εστιών, πολιτιστικών κέντρων, σπηλαίων, αυλών και μονοπατιών στη Λάσα και τη Φύτη — δύο χωριά με αξιόλογα και μοναδικά λαϊκά οικοδομήματα. Η πρόταση αποσκοπεί να αναδείξει την συμβίωση και την αλληλεπίδραση μεταξύ τοπίου και εστίας, ύλης και καθημερινότητας, γεωλογίας και ανθρώπινων ενδιαιτημάτων εστιάζοντας σε μια οικολογική, ολιστική και εθνογραφική ανάγνωση της αλληλεπίδρασης ανάμεσα του φυσικού, τεχνητού και πολιτιστικού περιβάλλοντος.

Πρωταρχικός σκοπός του προγράμματος είναι να αναδειχθεί η πολιτιστική κληρονομιά των διαφόρων πετρόκτιστων κατασκευών αναθεωρώντας την ύλη της πέτρας και του χώματος μέσα από διάφορες εικαστικές προσεγγίσεις. Η έκθεση παρουσιάζει έργα Κυπρίων και ξένων εικαστικών, αλλά και ντόπιων κατοίκων όπως και αρχειακό φωτογραφικό και οπτικοακουστικo υλικό. Ως αποτέλεσμα η έκθεση θα λειτουργεί ως ένα πολυφωνικό σύνολο προσφέροντας διάφορες αναγνώσεις της υλικότητα της πέτρας και του χώματος όχι μόνο ως δομικά υλικά που αγκαλιάζουν και στεγάζουν γενεές, αλλά και ως τα οστά του τοπίου πάνω στα οποία η κάθε επέμβαση των προγόνων κτιστών είναι διατυπωμένη. Η πρόταση «Ύλη και Κοινότητα» θέλει να αναδείξει και να αναγνωρίσει την πολυδιάστατη και πολυποίκιλη δημιουργικότητα των ανθρώπων στην ύπαιθρο, πράγμα που είναι σημαντικό να προωθηθεί εφόσον κυριαρχεί ο εσφαλμένος διαχωρισμός ότι η τέχνη παράγεται στα αστικά κέντρα και η χειροτεχνία στα χωριά.
                             
Συντελεστές

Επιμέλεια: Ντενίζ Αραούζου
Σχεδιασμός Έκθεσης:  Αγγελική Κουτσοδημητροπούλου
Έκθεση: Έλενα Αδάμου, Πάκυ Βλασσοπούλου, Πήτερ Εραμιάν, Ελίνα Ιωάννου, Sedef Karayel,  Mechtild Meyer, Πάρης Χριστοδούλου, Αρχείο ΡΙΚ
Γραφιστικά: Φίλιππος Βασιλειάδης

Έκθεση

Εγκαίνια: 17 Οκτωβρίου 17:00 - 20:00
Διάρκεια: 18 Οκτωβρίου - 18 Δεκεμβρίου

Συνηθές ωράριο λειτουργίας:
Τρίτη - Κυριακή, 10:00 - 17:00
Παρακαλώ επικοινωνήστε για να επιβεβαιώσετε την επίσκεψή σας στο 99696043.

Τοποθεσία: Πολιτιστικό Κέντρο Φύτης, Οδηγίες εδώ
Ελεύθερη είσοδος 

** Σχέδιο χώρου και περιγραφές των έργων. **

Παράλληλες Δράσεις 

Είσοδος δωρεάν σε όλες τις εκδηλώσεις. Ακολουθήστε το πρόγραμμα εδώ ︎ ή εδώ ︎.


Συντελεστές

Παρουσιάσεις: Σεβίνα Φλωρίδου, Δήμητρα Ιγνατίου, Δρ Μιλτιάδης Πολυδώρου
Περιήγηση: Ντόπιοι με την συμβολή της Ντενίζ Αραούζου και της Αλεξίας Δημητριάδη
Καταγραφή Περιπατητικής Διαδρομής: Αλεξία Δημητριάδη
Εργαστήρια: Πάκυ Βλασσοπούλου, Πήτερ Εραμιάν, Δημήτρης Aλεξάνδρου, Terract
Προβολή: «Πέτρα στην Πέτρα» με  την παρουσία της Αντωνίας Θεοδοσίου, Πρόεδρο του Ιδρύματος Πέτρα στην Πέτρα, τεως Επίτροπος Περιβάλλοντος και Ευημερίας των Ζώων και Αντιπρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Διεπιστημονικής Μελέτης της Ξηρολιθιάς.

Πρόγραμμα

Aφηγηματική περιήγηση στη Λάσα και στη Φύτη 
14 Νοεμβρίου, 10:00 - 13:00 
Σημείο εκκίνησης: Πλατεία Εκκλησίας της Φύτης
(στα ελληνικά, μετάφραση στα αγγλικά)
Η αφηγηματική περιήγηση θα διανύσει τα χωριά της Φύτης και της Λάσας περνώντας από αυλές, σπίτια, μονοπάτια της φύσης, χωράφια και σπηλιές, προσφέροντας στους συμμετέχοντες την ευκαιρία να “μπουν” μέσα στο τοπίο, στους ήχους, στις υφές και στα χρώματα του, αλλά και να συμβάλουν στην συλλογική χαρτογράφηση του.
 
• 

Παρουσίαση
Διαβάζοντας τις πέτρες: αρχαιολογικές και γεωλογικές ανaγνώσεις
των Δήμητρας Ιγνατίου και Δρ Μιλτιάδη Πολυδώρου
14 Νοεμβρίου, 15:00 - 16:00  
Πολιτιστικό Κέντρο Φύτης
(στα ελληνικά)

Τα πετρόκτιστα οικοδομήματα, ή ό,τι έχει απομείνει από αυτά, αποτελούν συχνά αντικείμενο της ανασκαφικής έρευνας στον τόπο μας. Η παρουσία τους σε μια αρχαιολογική θέση μάς δίνει πολύτιμες πληροφορίες όχι μόνο για την περίοδο κατά την οποία χτίστηκαν, αλλά και για την κοινωνία και τους ανθρώπους που εργάστηκαν για την ανέγερσή τους. Η παρουσίαση των Δήμητρας Ιγνατίου και Μιλτιάδη Πολυδώρου εξετάζει τις πέτρες ως αρχείο μνήμης και γνώσης. Κοιτάζοντας και μελετώντας τους λίθους που χρησιμοποιήθηκαν στην οικοδόμηση κτιρίων κατά την αρχαιότητα, αποκτούμε πρόσβαση σε μια πολύτιμη μαρτυρία που μάς επιτρέπει να διευρύνουμε την αντίληψή μας για το παρελθόν, τον τόπο που ζούμε και τις διεργασίες που τον διαμόρφωσαν. Μέσα από παραδείγματα ερμηνείας λιθόκτιστων δομών από αρχαιολογικές θέσεις της επαρχίας Πάφου, η παρουσίαση θα μας εισαγάγει σε διαφορετικούς τρόπους να κοιτάζουμε τις πέτρες και να σκεφτόμαστε μαζί τους.

Βιογραφικά

Η Δήμητρα Ιγνατίου είναι επιμελήτρια εκθέσεων και μουσειολόγος με σπουδές στην αρχαιολογία και την πολιτιστική διαχείριση. Η επιμελητική και ερευνητική της δραστηριότητα περιλαμβάνουν τους τομείς της σύγχρονης πολιτιστικής παραγωγής, των αρχείων και της αρχαιολογίας. Η δουλειά της εστιάζει στην αποαποικιοποίηση εκθεσιακών πρακτικών και μουσειακών αφηγημάτων και σε συμπεριληπτικές, συμμετοχικές και κριτικές προσεγγίσεις στην παραγωγή νοήματος μέσα από την μελέτη, παρουσίαση και έκθεση του υλικού πολιτισμού.

Ο Δρ Μιλτιάδης Πολυδώρου είναι λέκτορας ερευνάς στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και ειδικός στη γεωαρχαιολογία και την παράκτια γεωμορφολογία, με γεωγραφική εστίαση στην Κύπρο και την Ανατολική Μεσόγειο. Η έρευνά του συνδυάζει τη γεωλογική ανάγνωση του τοπίου με την αρχαιολογική μαρτυρία, μελετώντας τον τρόπο με τον οποίο φυσικές διεργασίες και υλικά, όπως η πέτρα, διαμόρφωσαν την ανθρώπινη παρουσία στον χώρο. Διευθύνει ερευνητικά προγράμματα, με χρηματοδότηση από διεθνή ερευνητικά ιδρύματα, και έχει πλούσιο δημοσιευμένο επιστημονικό έργο, ενώ παράλληλα διδάσκει εργαστήρια Γεωγραφικών Συστημάτων Πληροφοριών (GIS) και Παράκτιας Γεωαρχαιολογίας.

•

Βιωματικό Εργαστήρι
Φόρος τιμής: Σιέρκα, εργαλεία, πέτρες, χώμα τζιαι κογκρίν
με τον Πήτερ Εραμιάν 
(στα ελληνικά, μετάφραση στα αγγλικά)

15 Νοεμβρίου, 11:00 — 14:00
Η τοποθεσία θα ανακοινωθεί σε μεταγενέστερο στάδιο

Το βιωματικό εργαστήρι του Πήτερ Εραμιάν εμπνέεται από τα εργαλεία για το σκάψιμο σκληρών ή βραχωδών εδαφών. Στα πλαίσια του εργαστηρίου θα μελετήσουμε παλιά και καινούργια εργαλεία που χρησιμοποιούνται στο σκάψιμο του εδάφους και στην επεξεργασία της πέτρας με σκοπό να αναθεωρήσουμε πως στο πέρασμα των χρόνων γεωργικά και δομικά εργαλεία μετέτρεψαν την χειρωνακτική εργασία και ως αποτέλεσμα την σχέση μας με τον χρόνο, τον κόπο, την υλικότητα, και τις απαιτήσεις στο ανθρώπινο σώμα. Έπειτα θα σχεδιάσουμε και θα φτιάξουμε γλυπτά εμπνευσμένα από τα εργαλεία, χρησιμοποιώντας ως βασικές ύλες το χώμα και το τσιμέντο. Με όλο τους το βάρος, την τραχύτητα και τη μη-λειτουργικότητά τους, αυτά τα γλυπτά αποτελούν φόρο τιμής στη γη, στους ντόπιους, στους αγρότες και στον κόπο των λατόμων, που έσκαβαν τα πετρώματα με τα χέρια και τα εργαλεία τους.

Βιογραφικό

Ο Πήτερ Εραμιάν (1984, Λευκωσία) είναι εικαστικός και επιμελητής, του οποίου το έργο περιστρέφεται γύρω από την πολιτική της ύλης, της εργασίας και του σώματος. Το 2018 ολοκλήρωσε το πρόγραμμα Home Workspace στο Ashkal Alwan στη Βηρυτό, όπου επικεντρώθηκε στις ιδιότητες σύνθεσης του σκυροδέματος και στις ιδιότητες σφράγισης των πλαστικών. Ο Peter συνδιοργανώνει τον καλλιτεχνικό χώρο στην Λευκωσία Thkio Ppalies μαζί με τον Στέλιο Καλλινικού από το 2015. Προηγουμένως, ήταν ιδρυτικός συντάκτης των περιοδικών The Cyprus Dossier και Shoppinghour Magazine. Ήταν μέλος της επιμελητικής ομάδας του έργου «The Broken Pitcher», μαζί με τη Νατάσα Σαντρ Χαγκιγιάν και τη Μαρίνα Χριστοδουλίδου, και εκπροσώπησε την Κύπρο στην 60ή Μπιενάλε της Βενετίας το 2024, σε συνεργασία με τον Εμίντιο Βάσκεζ ως Lower Levant Company, μαζί με το Endrosia Collective και τον Χάιγκ Αϊβαζιάν, με το έργο «On a wildflower-lined gravel track off a quiet thoroughfare…»


•

Προβολή Nτοκιμαντέρ & Συζήτηση 
«Πέτρα στην Πέτρα» 
με την παρουσία της Αντωνίας Θεοδοσίου, Πρόεδρο του Ιδρύματος Πέτρα στην Πέτρα, τεως Επίτροπος Περιβάλλοντος και Ευημερίας των Ζώων και Αντιπρόεδρος της Διεθνούς Ένωσης Διεπιστημονικής Μελέτης της Ξηρολιθιά

5 Δεκεμβρίου, 16:00 — 17:30
Πολιτιστικό Κέντρο Φύτης

Το ντοκιμαντέρ καταγράφει την ταυτότητα του κυπριακού αγροτικού τοπίου και την ιστορία του ανώνυμου τεχνίτη της υπαίθρου. Ξηρά δόμηση, λίθος στον λίθο χωρίς πηλό. Αρχέγονη δόμηση που συνόδευε από αρχαιοτάτων χρόνων την ανθρώπινη δημιουργία για σκοπούς επιβίωσης, δημιουργίας αναβαθμίδων σε άγονα εδάφη για καλλιέργεια, αλώνισμα προϊόντων, παρασκευή πίσσας, ασβέστη και γύψου, διαχείριση του νερού. Σήμερα η ξηρολιθική δόμηση, αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την διατήρηση της πολιτισμικής ταυτότητας, ενίσχυση της βιοποικιλότητας, συγκράτηση του τοπίου, και κυρίως ως λύση βασισμένη στη φύση για την καταπολέμηση της ερημοποίησης.

Διάρκεια ταινίας: 68 λεπτά
Γλώσσα: ελληνική με αγγλικούς υπότιτλους  

Συντελεστές:
Σενάριο - Σκηνοθεσία: Πασχάλης Παπαπέτρου
Έρευνα: Αναστασία Πήττα και Αντωνία Θεοδοσίου
Διεύθυνση φωτογραφίας: Νίκος Αβραμίδης
Αφήγηση: Κώστας Χαραλαμπίδης
Διόρθωση χρώματος: Πανίκος Πετρίδης
Εκτέλεση παραγωγής: Anadysis films
Παραγωγή: Ίδρυμα Πέτρα στην Πέτρα
Χορηγοί: ΕΤΕΚ, Εθνική Επιτροπή UNESCO, Υφυπουργείο Πολιτισμού

Το ντοκιμαντέρ δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της δράσης του Συμμετοχικού Προϋπολογισμού του Επιστημονικού και Τεχνικού Επιμελητηρίου Κύπρου (ΕΤΕΚ), με χορηγία της Κυπριακής Εθνικής Επιτροπής UNESCO και του Υφυπουργείου Πολιτισμού-Τμήμα Σύγχρονου Πολιτισμού.




Περασμένα 

Κουβέντες περί ύλης και κοινότητας
20 Σεπτεμβρίου, 10.30 στον κήπο της Κας. Δήμητρας, Λάσα
27 Σεπτεμβρίου, 10.30 στην Ταβέρνα Πεύκος, Φύτη

Μια σύναξη για τους κατοίκους των χωριών της Λάσας και της Φύτης για να ανταλλάξουμε αναμνήσεις, εμπειρίες και γνώσεις γύρω από την χαρακτηριστική ασπρόπετρα που αποτέλεσε στοιχειώδες υλικό στην ανάπτυξη των τοπίων τους . Θυμάστε ποιος έχτισε τα σπίτια μας; Τις δόμες στα χωράφια; Θυμάστε τους χτίστες της περιοχής; Πως φροντίζουμε ένα πέτρινο σπίτι, και πως μας φροντίζει ενώ αλλάζουν οι εποχές; Πως άλλαξαν τα σπίτια μας στο πέρασμα των χρόνων; Και ποιες είναι οι δυσκολίες σήμερα στην αποκατάσταση τους; Πως ανάβουμε ένα ξυλόφουρνο και τι κάνει τους φούρνους της Λάσας και της Φύτης τόσο μοναδικούς; Ποιοι από μας ξέρουμε πως να χτίζουμε ξερολιθιές; Ποιοι έπαιζαν με τις πέτρες ενώ ήταν μικροί; Με την βοήθεια φωτογραφιών, αναμνηστικών και ό,τι άλλο μας θυμίζει Λάσα θα φτιάξουμε μια αφήγηση του τόπου και του τοπίου. Αυτή η συνάντηση αποσκοπεί να καταγράψει τις πολύτιμες αναμνήσεις και γνώσεις με τρόπο που θα παραμείνουν στα Κοινοτικά Συμβούλια των χωριών για να μπορούν απόγονοι, επισκέπτες και ενδιαφερόμενοι να μάθουν για την πολιτιστική κληρονομιά του χωριού μέσα από τα μάτια και την ζωή των κατοίκων της. Η συνάξεις είναι ανοιχτές σε όλες τις ηλικίες.

•

Βιωματικό Εργαστήρι
«Σπίθκια, καταφύγια τζαι πήλινοι κόσμοι»
με την Πάκυ Βλασσοπούλου

3 Οκτωβρίου, 10.30 — 13:30
Ενθαρρύνεται η συμμετοχή παιδιών, γονέων, γιαγιάδων ή/και παππούδων
4 Οκτωβρίου, 10.30 — 13:30
λισσοκόμων, γεωργών και ατόμων που εργάζονται στον δομικό τομέα

Πλατεία του Πολιτιστικού Κέντρου της Φύτης

Η εικαστικός Πάκυ Βλασσοπούλου συμμετέχει στην έκθεση «Ύλη και Κοινότητα» με μια σειρά γλυπτών που αναπαριστούν καταφύγια για διάφορα πλάσματα. Τα γλυπτά αγκαλιάζουν την έννοια της μαγικής σκέψης που συνδέεται με τη βύθιση των παιδιών σε φανταστικούς και μυθικούς κόσμους, χωρίς όμως να αποκλείει πόσο σημαντική είναι η φαντασία και για τους ενήλικες. Η Πάκυ προσκαλεί μικρούς και μεγάλους για να φτιάξουν μαζί γλυπτά από πηλό που εμπνέονται από τα γήινα στοιχεία και την λαϊκή αρχιτεκτονική της Φύτης και της Λάσας, ανακαλώντας τόσο ιστορικές όσο και μελλοντικές αισθητικές για να εξερευνήσουμε την έννοια του σπιτιού και του καταφυγίου των ανθρώπων και των ζώων. Ένα μέρος των γλυπτών που θα δημιουργήσουμε στα πλαίσια των εργαστηρίων θα συμπεριληφθούν στην έκθεση. 

Βιογραφικό

Η Πάκυ Βλασσοπούλου είναι εικαστικός με έδρα την Αθήνα. Η δουλειά της συνομιλεί με την παράδοση της γλυπτικής, με ζητήματα χώρου, αντικειμένου, χρηστικότητας και σωματικής εμπειρίας. Έχει δουλέψει κατά καιρούς με θέματα που έχουν να κάνουν με την κατασκευή της γνώσης, το ερείπιο και αντιμνημείο ενώ τα τελευταία χρόνια ασχολείται με τις έννοιες του εγκλεισμού, της εγκύτητας, της φροντίδας και της φιλοξενίας. Οι έννοιες του σπιτιού και του καταφυγίου εμφανίζονται επανειλημμένα στη δουλειά της και συχνά χρησιμοποιεί πηλό επιδιώκοντας την άμεση αναφορά στο χώμα και στην δεξιοτεχνία των παραδοσιακών πρακτικών.

•


Παρουσίαση
«Όχι μόνο πέτρες: Αλλες διαστάσεις της ξερολιθιάς και η συμβολή της στο τοπίο»
 της Σεβίνας Φλωρίδου
25 Οκτωβρίου, 16:00
Πολιτιστικό Κέντρο Φύτης
(στα ελληνικά)

Η παρουσίαση θα επικεντρωθεί στην δημόσια διάσταση της ξερολιθιάς, ως έναν ‘άλλο’ δημόσιο χώρο, ένα χώρο τοπίου – τέχνης, τόσο οικείος μας αλλά και τόσο παραμελημένος, που ζητά αναγνώριση με δικούς του όμως όρους. Η παρουσίαση θα αναφερθεί στις εμπειρίες της ομάδας Terract Salamiou (Παναγιώτη Παναγιώτου, Αργύρη Παναγιώτου και Βασιλική Π. Πετροπούλου) που εδώ και χρόνια ακολουθούν το πρόσταγμα της ξερολιθιάς μέσα από ποικίλες όμως ποιότητες. Η Σεβίνα θα αναφερθεί στις δημιουργικές ενέργειες των συνεργασιών τους, τους αναστοχασμούς τους καθώς και πιο πρόσφατες εμπειρίες για να θήξει το θέμα της δημόσιας διάστασης του ξερολιθικού τοπίου ως κοινό βίωμα. Βλέπουμε όλο και περισσότερο, την άυλη τέχνη της ξερολιθιάς να κερδίζει έδαφος στις εντυπώσεις και τις αντιλήψεις τις ευρύτερης κυπριακής αλλά και της διεθνής κοινωνίας. Όμως υπάρχουν προκλήσεις πέραν των τεχνικών γνωρισμάτων της ξερολιθιάς: πως μπορεί να εξέλθει από τα κοινωνικά στεγανά μιας παραδοσιακής τέχνης στα οποία έχουμε κατατάξει την τεχνική αυτή;  Που είναι και τέχνη;”

Βιογραφικό

Η Σεβίνα Φλωρίδου είναι ενεργή αρχιτέκτονας και πρωτοποριακή ερευνήτρια στον τομέα της πολιτιστικής κληρονομιάς, με πτυχίο στη διατήρηση ιστορικών μνημείων από την Εθνική Υπηρεσία Πολιτιστικών Μνημείων (Σόφια, Βουλγαρία, 1980-1987). Είναι επίσης υπότροφος του προγράμματος Fulbright (Πανεπιστήμιο Cornell, 1995). Ερευνά την πολιτιστική κληρονομιά της καθημερινότητας, τα σημαδεμένα ιστορικά και μετα-αποικιακά τοπία. Από το 2019 επικεντρώνεται στην πολιτιστική κληρονομιά των τοπίων με ξερολιθιές, ενώ παράλληλα σχεδιάζει τρόπους ενσωμάτωσης και διασταύρωσης της ζωντανής γνώσης για τις ξερολιθιές σε έργα με συμμετοχή των πολιτών και συνεργασίες με κοινότητες, περιβαλλοντικές οργανώσεις, εικαστικά σύνολα και φορείς. Το 2025 επιλέχθηκε από τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων Κύπρου και το Υφυπουργείο Πολιτισμού της Κύπρου για να επιμεληθεί την 19η Διεθνή Έκθεση Αρχιτεκτονικής «La Biennale Architettura» στη Βενετία (To the Stones, 2025).

Θερμές Ευχαριστίες

Κοινοτικό Συμβούλιο Λάσας, Κοινοτικό Συμβούλιο Φύτης, Γκαλερί Callirrhoë, Άρτεμις Θεοδώρου, Δημήτρης Αλεξάνδρου, Σταύρη Λεβέντη, Δήμητρα Νίκου, Δημήτρης Παναγή, Κώστας Πρωτοπαπάς, Γιάννος Σωτηρίου, Γιώργος Χινινός, Ταβέρνα «Ο Πεύκος», Velychko Gallery

Χορηγοί